Çin’de ihracat lisansı almak: ihracatçının 2026’da bilmesi gerekenler

Her gün yüzlerce şirket arama motoruna “Çin ihracat lisansı” yazıyor. Oysa Çin’de hiçbir kurum dört yıldır şirketlere bu adı taşıyan bir belge vermiyor. Konteynerler ise yine terminalde bekliyor.

Eski sistemi önünde kuyruk olan bir turnike gibi düşünün. Şirket önce dış ticaret operatörü statüsünü almak zorundaydı, sevkiyat hakkı ancak ondan sonra geliyordu. Kuyruk kalktı ama turnike yerinde duruyor. Değişen tek şey hedefi: Artık göndereni değil, konteynerin içindekini kontrol ediyor.

Asıl sorun:

“Ningbo’da bir WFOE’miz var, ticari faaliyet belgemiz çıktı, banka hesabımız açık. Nakliye firması ihracat lisansımızın taramasını istiyor. Avukatımız böyle bir lisansın olmadığını söylüyor. Tedarikçi ise onsuz gümrükten çıkış yapılamayacağında ısrarlı. Üçünden hangisi haklı ve sonuçta neyi almam gerekiyor?”

Üçü de kısmen haklı; yabancı ihracatçıların bu soruya bu kadar sık takılmasının nedeni de bu. Neyin kaldırıldığını, neyin hâlâ geçerli olduğunu ve lisansın gerçekten ne zaman şart olduğunu tek tek ayıralım.

Çin’de “şirkete verilen” ihracat lisansı artık yok

Tek bir genel izin fikrini bir kenara bırakın. Eski operatör statüsünün yerini birbirinden bağımsız iki hat aldı: şirketin ticaret yapma hakkı ve her sevkiyatın ayrı ayrı onaylanması.

İhracat hakkı ticari faaliyet belgesiyle doğar

Dönüm noktası 30 Aralık 2022. O gün Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi, ÇHC Dış Ticaret Kanunu’ndan (中华人民共和国对外贸易法) 9. maddeyi çıkardı. Bu madde her dış ticaret operatörünü dış ticaret makamına kayıt yaptırmakla yükümlü kılıyordu. Değişiklik yayım tarihinde yürürlüğe girdi.

Kanunun kapsamlı yeni metni (Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi No. 67, 主席令第六十七号) 27 Aralık 2025’te kabul edildi ve 1 Mart 2026’dan beri yürürlükte. Yeni metin kaydı geri getirmedi. 11. maddeye göre piyasa aktörü olarak tescil edilen herkes dış ticaret operatörü sayılıyor.

Geriye bakınca her adım aynı yönü gösteriyor:

• 2004’te dış ticaret lisansı basit bir kayıtla değiştirildi.
• 1 Aralık 2019’dan itibaren pilot serbest ticaret bölgelerindeki şirketler, üç yıllık deneme kapsamında bu kayıttan muaf tutuldu (国发〔2019〕25号).
• 2022 sonunda zorunluluk tüm ülkede kalktı.

Kısacası ihracat hakkı artık ayrıca alınması gereken bir statü değil. Tüzel kişi bu hakka yalnızca var olduğu için sahip.

Önlem olarak bir tavsiye: Belgenizdeki faaliyet alanına (经营范围, jingying fanwei) bakın. Mal ve teknoloji ithalatı ile ihracatını (货物进出口; 技术进出口) şimdiden ekleyin. Faaliyet alanında ihracat yoksa, bunu sonradan SAMR üzerinden değiştirmek zaman alır.

Gümrük kaydı: en sık atlanan adım

Kaldırılan, operatör statüsüydü; gümrükteki kaydınız değil. Süreçlerini Çin uygulamasına uyarlamamış uluslararası şirketler burada ağır bedel ödüyor. Ticari faaliyet belgesi sayesinde ihracatçı olduklarını sanıyor, gerçeği ilk beyannamenin verileceği gün öğreniyorlar. Üç işlem hâlâ zorunlu:

1. Genel Gümrük İdaresi’nde beyan sahibi olarak kayıt. Dayanak, beyan sahiplerinin kaydına ilişkin düzenleme (中华人民共和国海关报关单位备案管理规定, GACC Kararı No. 253, 1 Ocak 2022’den beri yürürlükte). Kayıt, Çin Uluslararası Ticaret Tek Penceresi (China International Trade Single Window) üzerinden yapılıyor. Şirket, ticari faaliyet belgesindeki 18 haneli birleşik sosyal kredi koduyla (USCC) tanımlanıyor. Diğer yol: Şirketi SAMR’de kurarken “birden çok belge tek belgede” (多证合一) sisteminde beyan sahibi kaydını da işaretlemek.
2. İhracatta KDV iadesi için kayıt (出口退(免)税备案), merkezin bağlı olduğu vergi dairesinde. Bu kayıt olmadan ihracat yasaldır ama zararına yapılır.
3. Mal ticaretinde döviz işlemi yapan şirketler listesine kayıt (贸易外汇收支企业名录). İhracat sözleşmelerinden yurt dışı ödemeleri tahsil etmek için gerekli. 1 Haziran 2024’ten beri bu kaydı SAFE değil, şirketin çalıştığı banka yapıyor (汇发〔2024〕11号). İlk ödemeden önce halledin.

Önemli: Gümrük kaydı olmadan ihracat beyannamesi düpedüz verilemez. Ningbo örneğinde mal bir lisansı değil, beyan sahipleri sicilindeki bir satırı bekliyor. Kendi kaydınız tamamlanana kadar tek yol bir aracı: sizin adınıza ihracat yapan bir dış ticaret şirketi.

Şirketinizi Çin’den ihracata hazırlıyoruz

• Faaliyet alanı kontrolü
• Tek pencere kaydı
• KDV iadesi kaydı

Ücretsiz danışmanlık WhatsApp

Lisans şirkete değil, mala bağlı

Çin’de izin iki unsura bağlanıyor: GTİP (HS kodu) ve varış ülkesi. Aynı ihracatçı bir kalemi kimseye sormadan gönderebilirken tarifede hemen yanındaki kalem için resmî karar bekleyebilir.

İhracat lisansına tabi mallar kataloğu: kotalar, ihaleler ve MOFCOM izinleri

Her yıl Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM) ve GACC, ihracatı kısıtlanan malların listelerini birlikte güncelliyor.

• 2026 baskısı. Katalog (出口许可证管理货物目录（2026年）), 2025 tarihli 89 sayılı duyuruyla (商务部 海关总署公告2025年第89号) yayımlandı. 1 Ocak 2026’dan itibaren 43 mal türünü kapsıyor.
• Çelik. Aynı tarihte yaklaşık 300 çelik ürünü de lisansa bağlandı (商务部 海关总署公告2025年第79号).
• Kotalar. Her şey lisansla yürümüyor. Bazı miktarlar doğrudan tahsis ya da ihale yoluyla kota olarak dağıtılıyor. 2026’da meyan kökü, hasır otu (蔺草) ve bunlardan yapılan ürünlerin kotalarını ihale belirliyor.

Bir yanılgıya özellikle dikkat çekmek gerekiyor. İnternetteki rehberler bu listeleri SAMR’ye bağlıyor, hatta onu “dış ticaret ilişkileri idaresi” diye tanıtıyor. İkisi de yanlış: SAMR piyasa düzenleyicisidir ve ihracat lisansı kataloglarıyla bir ilgisi yoktur. Bu efsaneye inanan, başvurusunu yanlış kuruma yapar ve bir ay kaybeder.

Özetle: Önce GTİP’inizi o yılın geçerli kataloğuyla karşılaştırın. Belgeler bundan sonra gelir.

Çift kullanım: 792 sayılı Karar ve birleşik kontrol listesi

Temel metin, Devlet Konseyi’nin 792 sayılı Kararı: çift kullanımlı ürünlerin ihracat kontrolüne ilişkin yönetmelik (中华人民共和国两用物项出口管制条例, 国令第792号). Yönetmelik 30 Eylül 2024 tarihli; 19 Ekim’de yayımlandı ve 1 Aralık 2024’ten beri uygulanıyor.

Aynı tarihte MOFCOM’un birleşik kontrol listesi de yürürlüğe girdi (商务部公告2024年第51号). Liste 10 sektörü ve 5 ürün türünü kapsıyor. Daha önce farklı düzeydeki düzenlemelere dağılmış kalemleri tek bir kod sistemi altında topluyor. Listede olmamak güvence değil: MOFCOM listede yer almayan kalemlere en fazla iki yıllık geçici kontrol getirebilir.

Yönetmelik, İhracat Kontrol Kanunu’na dayanıyor ve sorumlu tarafların çemberini genişletiyor. Yasa dışı ihracattan şüphelenen şu taraflar MOFCOM’a bildirimde bulunmak zorunda:

• acenteler, nakliye firmaları ve taşıyıcılar;
• posta ve kurye hizmetleri;
• gümrük müşavirleri;
• e-ticaret platformları;
• finans kuruluşları.

Susan taraf uyarı ve 100.000 yuana kadar para cezasıyla karşılaşabilir. Ağır durumlarda ceza 100.000 ile 500.000 yuan arasında.

MOFCOM yeniden ihracatı da kapsama alabilir. Bu, Çin’in çift kullanımlı bileşenlerini içeren ya da Çin teknolojisiyle yurt dışında üretilen ürünler anlamına geliyor.

Listenin üstündeki iki düzenleme: askerî rejim ve 2024 eşiği

Silahlar çift kullanım sisteminin tamamen dışında kalıyor. Ayrı bir rejime, ayrı bir lisansa ve ayrı bir düzenlemeye tabiler: ÇHC Askerî Ürün İhracatı Yönetmeliği (中华人民共和国军品出口管理条例).

Devlet Konseyi ve Merkezî Askerî Komisyon bu yönetmeliği 22 Ekim 1997’de birlikte çıkardı. Geçerli metin, 15 Ekim 2002’de değiştirilmiş hâli.

Eski olması uygulanmadığı anlamına gelmiyor; yönetmelik fiilen işliyor.

Askerî ürünleri yalnızca yetkili askerî ticaret şirketleri ihraç edebiliyor ve her sözleşme tek tek onaylanıyor. Sıradan bir WFOE için bu kapı kapalı.

Sivil tarafta çizgi 1 Temmuz 2024’te kaydı. Dayanak, MOFCOM, GACC ve Merkezî Askerî Komisyon Teçhizat Geliştirme Dairesi’nin 21 sayılı duyurusu (商务部 海关总署 中央军委装备发展部公告2024年第21号); duyuru 30 Mayıs 2024’te imzalandı. O tarihten beri şunların ihracatı lisansa tabi:

• havacılık ve uzay yapılarıyla motorlarının üretiminde kullanılan ekipman, yazılım ve teknoloji;
• ultra yüksek moleküler ağırlıklı polietilen elyafla ilgili bazı kalemler.

Bu elyaftan yapılmış hazır koruma ekipmanı (kask, yelek, plaka) askerî rejime giriyor. Bu tür kalemleri birleşik listenin güncel sürümüyle kontrol edin. İzinsiz gönderildiğinde mal yalnızca gecikmez; terminalde durdurulur.

En çok hafife alınan risk listenin içinde değil, yanında. Ürününüz listede adıyla geçmiyor ama teknik değerleri kontrol altındaki kalemlere yakın olsun. Bu durumda gümrük bir sorgu (质疑) açabilir, sözleşmeyi ve teknik verileri isteyebilir, malı MOFCOM’un incelemesine gönderebilir. Yanıt gelene kadar hiçbir şey hareket etmez.

Bunun önüne geçebilirsiniz: Kalemi kendiniz sınıflandıramıyorsanız, teknik değerlerini ve kullanım amacını açıklayarak önceden MOFCOM’a danışın.

Başvuru dosyası: 5 veri bloğu ve 45 iş günü

792 sayılı Kararın 16. maddesi dosyayı başvuru sahibi olarak sizin etrafınızda değil, malı sonunda kullanacak taraf etrafında kurguluyor. MOFCOM şunları bekliyor:

1. İşlem kanıtı: ihracat sözleşmesinin veya anlaşmanın bir sureti ya da işlemi kanıtlayan başka bir belge.
2. Teknik dosya: kalemin tanımı veya test ve inceleme sonuçları.
3. Nihai kullanım kanıtı: malı kimin, ne amaçla aldığını gösteren ayrı bir belge. Sözleşmedeki bir madde yetmez.
4. İthalatçıya ilişkin bilgiler, MOFCOM isterse.
5. Kimlik belgeleri: başvuruyu yapan yasal temsilcinin, şirket yöneticisinin ve ihracattan sorumlu kişinin.

Sonrası kaleme göre değişiyor:

• Yalnızca MOFCOM: Başvuruların bir kısmını bakanlık kendisi karara bağlıyor.
• Ortak inceleme: Diğerlerinde MOFCOM başka kurumları da sürece katıyor ve inceleme ortak hâle geliyor.
• Ulusal güvenlik: Ulusal güvenlik söz konusuysa Devlet Konseyi’nin (bazen Merkezî Askerî Komisyon’la birlikte) onayı gerekiyor ve herhangi bir süre uygulanmıyor.

Diğer tüm durumlarda MOFCOM’un 45 iş günü, yani yaklaşık iki takvim ayı süresi var. İnceleme, uzman görüşü ve yerinde denetim sırasında bu süre işlemiyor. Teslimat planınıza en az iki ila üç ay ayırın.

İhracatta KDV iadesi: lisanstan daha pahalıya patlayan filtre

Lisans malın çıkıp çıkamayacağını, iade ise maliyetini belirliyor. Burada söz konusu olan Çin’in KDV’si (增值税); Türkiye’deki KDV ile bir ilgisi yok.

• 2019. 1 Nisan 2019’dan beri azami iade oranı %13 (财政部 税务总局 海关总署公告2019年第39号).
• 2024. Maliye Bakanlığı ile Devlet Vergi İdaresi’nin 2024 tarihli 15 sayılı duyurusuyla (财政部 税务总局公告2024年第15号), 1 Aralık 2024’ten itibaren 59 kalemde iade kalktı: bakır ve alüminyum ile bunların alaşımlarından ürünler ve kimyasal olarak değiştirilmiş yağlar. Aynı duyuru, aralarında fotovoltaik ürünlerin ve bataryaların da bulunduğu 209 kalemde oranı %13’ten %9’a indirdi.
• 2026. 8 Ocak 2026 tarihli ortak duyuru (财政部 税务总局公告2026年第2号) aynı çizgiyi sürdürdü. Fotovoltaik ürünler 1 Nisan 2026’dan itibaren iadeyi tamamen kaybediyor. Bataryalarda oran 1 Nisan–31 Aralık 2026 arasında %9’dan %6’ya iniyor, 1 Ocak 2027’den itibaren ise iade tümüyle kalkıyor.

Esas alınan, gümrük beyannamesindeki ihracat tarihi; sözleşme tarihi önemli değil.

Özetle: İmzadan önce tedarikçiden GTİP’i isteyin ve geçerli duyurunun eklerinde arayın. Orada yoksa “KDV yüzünden” yapılan zam bir pazarlık hamlesidir, gerçek değil.

Malınızın Çin ihracat kontrolüne tabi olup olmadığını önceden kontrol ediyoruz

• GTİP’in listelerle karşılaştırılması
• MOFCOM başvuru dosyası
• Sözleşmeye göre süre hesabı

Ücretsiz danışmanlık WhatsApp

Çin ihracat lisansı: stratejik sonuçlar

Paradoks tam da burada. On yılda Çin dış ticaretine giriş her türlü engelden arındı. Aynı dönemde tek tek tarife kalemleri üzerindeki kontrol, nakliye firmasını kişisel olarak sorumlu tutacak kadar sıkılaştı.

1 Mart 2026’dan beri yürürlükte olan revize Dış Ticaret Kanunu bir adım daha ileri gidiyor. Nakliye firmaları, gümrük müşavirleri, depolar ve ticaret platformları, Çin’in karşı önlemlerinin delinmesine yardım edemez; aksi hâlde 500.000 yuana kadar para cezası söz konusu. Başlamak ucuzladı; bir GTİP’in dört hanesindeki hata ise pahalılaştı.

• Hak şirketin, izin malın. Doğru faaliyet alanı ve gümrük kaydı erişim meselesini çözer.
• Her izin sorusu sınıflandırmayla başlar. Aynı kod lisans kataloğunda, çift kullanım listesinde ve iade listelerinde kontrol edilir.
• Süre yönetilebilir bir değişkendir. 45 iş günlük incelemeyi ve inceleme süresini, yüklemeden bir hafta önce fark etmek yerine sözleşmeye yazın.

Çin’deki izin paketi artık bir giriş engeli değil, maliyet ve teslim süresi üzerinde bir kaldıraç. Kodunu bilen ihracatçı tedarikçiyle pazarlık eder, lojistiğini planlar. Tek bir “ihracat lisansı” arayan ise var olmayan bir belgenin peşindedir.